Farklı Kompost Sistemleri ve Seçimi

Kompost yapmanın tek bir "doğru" yolu yok; ancak her yolun kendine özgü bir hız, hacim, işgücü ve koku profili var. Bir balkonda haftada 1,5 kilo mutfak atığı üreten bir hane ile 200 metrekare bahçesinde her sonbahar çuvallarca yaprak toplayan bir hane, aynı sistemi kullandığında ikisi de hayal kırıklığına uğrar. Bu yüzden seçim, "hangi kutuyu alayım" sorusundan önce girdinin miktarı, türü ve sizin sabrınızın süresi üzerinden yapılmalı. Aşağıda kompost sistemi çeşitleri, çalışma mantıklarına ve kabul ettikleri malzemelere göre karşılaştırılıyor.

Sistemleri Ayıran Değişkenler ve Ana Sistem Aileleri

Bir kompost sisteminin karakterini üç değişken belirler: oksijen erişimi (aerobik mi, anaerobik mi), sıcaklık aralığı ve kütle. Kütle kritiktir; çünkü sıcaklığı içeride tutmak için yığının kendisi bir yalıtım katmanı gibi davranır. Yaklaşık 1 metreküpün altındaki yığınlar nadiren yüksek sıcaklığa çıkar. Kompostun temel biyolojisini merak ediyorsanız, ayrışmanın aşamalarını anlatan giriş rehberi bu bölümü daha anlaşılır kılar.

Sıcak, ılık ve soğuk süreçler

Sıcak (termofilik) kompostta sıcaklık 55–65 °C bandına çıkar; yabancı ot tohumları ve birçok patojen bu bantta zarar görür, ürün 2–4 ayda hazır olabilir. Karşılığında düzenli havalandırma ve dengeli bir karbon–azot karışımı ister. Soğuk kompost ise ortam sıcaklığında, mantar ve makro canlılar eliyle 9–18 ayda ilerler; neredeyse hiç emek istemez ama ot tohumlarını öldürmez. Ilık sistemler (döner tambur, kapaklı kutular) ikisinin arasında, tipik olarak 3–6 aylık bir çevrimde durur.

Kutu ve yığın temelli aerobik sistemler

Bu ailede üç yaygın biçim var. Açık yığın en ucuz ve hacim sınırı olmayan yöntemdir, bahçe atığı yoğun evler için idealdir. Tek gözlü plastik/ahşap kutu, görüntüyü ve kemirgen riskini kontrol eder; hacmi genellikle 200–400 litredir. Üç bölmeli sistem ise "yeni – olgunlaşan – hazır" akışını ayırdığı için sürekli üretim sağlar. Döner tambur, karıştırmayı kolaylaştırır fakat toprakla teması kestiği için solucan ve mantar ağı desteğinden yararlanamaz; 100–200 litrelik hacimlerde çoğu zaman ılık kalır.

Anaerobik ve kapalı hacim yöntemleri: bokashi, solucan, elektrikli cihazlar

Bokashi, kepek üzerine yerleştirilmiş laktik asit bakterileriyle çalışan bir fermantasyon yöntemidir; oksijen istemez, koku üretmez ve et, süt, pişmiş yemek gibi klasik kompostta sorun çıkaran girdileri kabul eder. Çıktısı doğrudan gübre değil, toprağa gömülüp 2–4 haftada ayrışan turşulanmış bir malzemedir. Vermikompost (solucan kutusu) 15–25 °C aralığında en verimli çalışır, mutfak atığını yüksek besin yoğunluklu solucan gübresine dönüştürür. Elektrikli mutfak cihazları ise adeta küçük bir fırın gibi ısıtıp öğüterek atığı saatler içinde kurutur; ürün gerçek anlamda olgun kompost değil, toprakta ayrışmayı bekleyen bir ön-malzemedir.